Sesorah utawa
pidhato utawa tanggap wacana ya iku njlentrehaké idhe utawa pokok pikiran
kanthi wujud tembung- tembung kang diucapaké marang wong akéh. Tujuan lan isi
tanggap wacana utawa pidhato iku werna- werna, ana kang tujuane kanggo menéhi
hiburan, menéhi informasi, utawa ajak- ajak marang kang rungokaké supaya
nindaki apa kang dikarepaké pemicara.
Sampun kawuningan, bilih nindakaken
ayahan minangka pranatacara tuwin pamedhar sabda utawi sesorah menika dados
punjering kawigatosan. Supados nengsemaken ing samudayanioun, pramila
kedah nggatosaken:
1.
Busana (Ageman)
Anggenipun ngadi busana kajumbuhna kaliyan kaperluwanipun,
wonten ing adicara menapa ingkang badhe dipunayahi. Umpaminipun wonten ing
pahargyan penganten, langkung prayogi ngagem busana kejawen jamgkep. Ewa
semanten mgagem busana sanesipun inggih boten lepat bokbilih kepanggih “kok
ngijeni”. Nanging inggih tansah agatosna bab trapsilaning ngrasuk busana.
2.
Subasaita (Trapsila, Tata Krami)
Trapsila ingkang kirang ugi badhe ngirangi kawibawan, ingkang
wasana lajeng dados kirang nengsemaken. Solah bowa sampun ngantos
kadamel-damel, prayogi ingkang prasaja kemawon, anteng, manteb, nanging mboten
kaken.
3.
Swara (Vokal, Basa Populer)
Kedaling lesan kedah kagladhi, supados saged langkung cetha
kedaling swanten. Pocapan inggih mekatan ugi, kaudia saged mbedak-mbedakaken
swantening tembung-tembung inkang medal kanthi cetho. Kados pundhi rindhik
rikatipun, mandhap minggahipun, sampun ngantos kesesa, nanging ugi sampun
ngantos nglentreh sanget.
4.
Basa Tuwin Sastra
Ngudia tambahing seserapan ing babagan basa tuwin sastra,
jalaran menika mujudaken kabetahan baku tumpraping pranatacra saha pamedhar
sabda. Basa ingkang kaginakaken kedah miturut tuntunanging sastra ingkang
leres. Pamilihing tembung ingkang salajengipun dipunronce ukuran ingkang trep,
luwes, sae, wasana sekeca kapirangaken. Manggihi jaman menika, prayogi ngagem
tembung-tembung ingkang prasaja kemawon. Ringkesanipun basa ingkang komunikatif
menika basa ingang kedah angengeti:
1)
Sinten ingkang gineman
2)
Sinten ingkang dipunajak gineman
3)
Dinten ingkang dipun ginem
4)
Swasana nalikanipun gineman
5)
Sami mangertosi ingkang dipunginemi.
Pranatacara utawi pamedar sabda
kedah nggatosaken perkawis-perkawis ingkang kedah dipun gatosaken tuwin
perkawis-perkawis ingkang kirang mranani ingkang midhanget. Perkawis-perkawis
ingkang kedah dipun gatoskaen inggih punika:
1)
Jumeneng kanthi sigrak tuwin jejeg,
sikaping suku megar metawis kalih jobin, percaya
diri.
2)
Asta ngapurancang, sarira radi
ndegeg, janggut katarikm namung sampun katingal kaku.
3)
Polatan katingal sumeh, namung
mboten katingal kadamel-damel.
4)
Mriksani dhumateng para pamirsa
kanthi trapsila.
5)
Penggalih dipunsarehaken, supados
suwanten mboten kepireng ndredheg.
6)
Wiramaning wicara ingkang cetha
sarta kajumbuhaken kaliyan kawontenan.
7)
Suwanten mboten perlu sora,ingkang
cekapan ananging wijang.
8)
Ngagem basa ingkang alus, ananging
mboten perlu basa ingkang muluk-muluk, supados gampil dipunsuraos dening
ingkang midhangetaken.
9)
Pangandikan mboten perlu
muter-muter, ingkang cekak, ananging saged nyakup punapa-punapa ingkang badhe
dipunkajengaken.
Rantamaning sesorah, antawisipun:
1)
Salam pambuka
2)
Purwaka inggih menika ngunjukaken
puja-puji marang ngarsanipun Gusti saha atur panuwun marang para rawuh sarta
ingkang mbiyantu lampahing adicara.
3)
Surasaning basa/ isi/ wos sesorah
inggih menika uderaning bab ingkang dipunwedharaken.
4)
Dudutan/ simpulan inggih menika inti
sarining wedharan.
5)
Wasana inggih menika atur panuwun
saha atur nyuwun pangaksami anggenipun nindakaken jejibahan.
Jinisipun pidhato utawi sesorah
saged kabentenakan dados warni sekawan:
1)
Sesorah Kanthi Cara (Model) Apalan
Sakderengioun sampun damel seratan sesorah lajeng
dipunapalaken tembung ngantos ukaranipun presis kaliyan cathetan.
Dados mboten mawi utawii wonten pamanggih-pamanggih enggal, amargi sampun
kapurba dening cathetan, cara menika asring dipunginakaken dening lare-lare
ingkang nembe gladhen utawi ajar.
2)
Sesorah Kanthi Cara (Model) Naskah
Utawi Teks
Juru pamedar sabda saestu bekta naskah, teks utawi cathetan
pidhato lajeng dipun waos sawetahipun, boten dipunapalaken. Cara menika asring
dipungunakaken dening pejabat utawi punggawaning negeri, mliginipun ing
upacara-upacara resmi.
3)
Sesorah Kanthi Cara (Model) Dadakan
Utawi Impromtu
Cara pidhato mboten kanyana-nyana saderengipun menawi badhe
dipunaturi sesorah utawi ndadak ing adicara menika lajeng di[unaturi sesorah.
Piyantunipun kedah ingkang sampun beken lan padatan kersa medhar sabda. Cara
menika kedah trampil ing pamicara saha kathah pengalaman saha seserepanipun.
4)
Sesorah Kanthi Cara (Model)
Eksemporan
Juru pamedar sabda ngasta utawi damel cathetan alit minangka
gaman utawi pangemut-emut ututaning ingkang badhe dipun ngendikakaken. Cathetan
wau namung wos0wos utawi garis ageng ingkang badhe dipun aturaken kemawon, ing
salajengipun samangke badhe dipun ngrembakaken kanthi pemanggih-pemanggih
enggal ingkang salaras kaliyan swasana nalikanipun saweg pidhato.
Conto Sesorah Dinten Sumpah Pemuda
Assalamualaikum Wr. Wb.
Bapak
Kepala Sekolah ingkang satuhu kula bekteni, Bapak/Ibu Dwija saha karyawan SMA
Negeri 11 Sembada ingkang satuhu kinurmatan, sarta kanca-kanca ingkang kula
tresnani. Ingkang sepisan sumangga kula panjenengan sedaya ngaturaken puji
syukur dhateng Gusti Allah ingkang maha welas asih ingkang tansah paring nikmat
saha rahmat satemah kula saha panjenengan taksih saged pados ngelmu inggih
menika taksih saged sinau wonten ing pawiyatan kita menika.
Kaping
kalih, nuwun sewu kula sampun kumawantun jumeneng wonten ngarsa panjenengan
sedaya saperlu badhe ngaturaken sesorah bab Sumpah Pemuda. Kula
panjenengan sedaya tamtu sampun sami mangertos bilih tanggal 28 Oktober bangsa
Indonesia mengeti dinten Sumpah Pemuda. Inggih menika salah
satunggaling kedadosan sakral ingkang nedahaken dhateng sedaya tiyang bilih
bangsa Indonesia bangsa ingkang anggadhahi semangat juang, semangat nyawiji
bhineka tunggal ika, dados bangsa ingkang jumeneng kanthi jejeg.
Wondene
wosipun Sumpah Pemuda inggih menika:
1.Kami
Putra dan Putri Indonesia mengaku bertanah air satu, tanah air Indonesia
2.Kami
Putra dan Putri Indonesia mengaku berbangsa satu, bangsa Indonesia
3.Kami
Putra dan Putri Indonesia mengaku berbahasa satu, bahasa Indonesia
Wosipun
sumpah saha prasetya menika wajib kula saha panjenengan sedaya jagi saha
dipunwarisaken dhumateng putra wayah kagem mujudaken gegayuhan kamardikan saha
gesang kanthi gemah ripah loh jinawi tata tentrem kerta raharja, adil saha
sejahtera. Kita minangka siswa nggadahi jejibahan njagi semangat dalah mempeng
anggenipun sinau. Minangka pemuda kita ugi kedah semangat saha sregep
anggenipun nyambut damel ngisi pambangunanipun bangsa.
Menika
ingkang saged kula aturaken ngengingi babagan Sumpah
Pemuda. Pramila cekap semanten kemawon atur kula, mbok bilih kathah
klenta-klentuning atur kula tansah nyuwun agunging pangaksami.
Wassalammuallaikum
Wr. Wb.
Kapetik saking
: LKS Kawuryan SMA/MA/SMK Kelas XI Semester 2 Tahun Pelajaran 2016/2017

